Medicana Psikoloji Uzmanı Klinik Psikolog Burçin Deniz: “Motivasyonun kendiliğinden gelmesini beklemeyin”

Mevsim geçişlerinde ortaya çıkabilen dönemsel yorgunluk, enerji kaybı ve duygusal dalgalanmaların zihinsel süreçler üzerindeki etkilerini değerlendiren Medicana International İzmir Hastanesi Psikoloji Uzmanı Klinik Psikolog Burçin Deniz, değişen çevre koşulları ile azalan gün ışığının biyolojik ritmi etkileyerek davranışsal yavaşlamayı tetikleyebildiğini belirtti.

Gündüz süresinin kısalması ve havaların soğumasıyla açık alan aktivitelerinin azalmasının, günlük yaşamda kişiye keyif veren dışsal uyaranları da kısıtlayabildiğini aktaran Deniz, sosyal etkileşimlerdeki azalmanın ruh hali üzerindeki etkilerine işaret etti.

“Yaşamdan alınan doyum düşebilir”

Klinik Psikolog Burçin Deniz, mevsim değişikliğiyle günlük yaşamda ortaya çıkabilecek davranışsal geri çekilmeyi şu sözlerle anlattı:

“Soğuyan havalar ve kısalan günler, açık alan aktivitelerimizi ve sosyal etkileşimlerimizi ister istemez kısıtlayabilir. Günlük yaşamda bize keyif, tatmin ve başarı hissi veren dışsal pekiştireçlerin azalması, bireyi kademeli olarak davranışsal bir geri çekilmeye yönlendirebilir. Etkileşim azaldıkça yaşamdan alınan doyum düşer ve bu durum çökkün duygulanımı besleyen bir ortama zemin hazırlar.”

Olumsuz düşüncelere aşırı odaklanmak eylemsizliği pekiştirebilir

Çevresel değişimlerle başlayan davranışsal çekilmeye zihinsel odaklanma süreçlerinin de eşlik edebildiğini kaydeden Deniz, özellikle ruminasyon mekanizmasına dikkat çekti.

Deniz, “Ruminasyon mekanizması devreye girerek, mevsimsel yavaşlamanın getirdiği ilk halsizlik veya isteksizlik hissi karşısında ‘Neden böyle hissediyorum?’, ‘Neden eski performansımda değilim?’ gibi sorulara aşırı odaklanmak, zihni çözümsüz bir döngüye sokarak eylemsizliği pekiştirirken mevcut keyifsizlik hissinin derinleşmesine neden olur.” dedi.

Yaz aylarında dışsal pozitif pekiştireçlerin daha yüksek düzeyde olduğunu belirten Deniz, sonbaharla birlikte bu alanların yerini daha kısıtlayıcı rutinlere bırakabildiğini ifade etti. Deniz, “Birey artan yükümlülüklere odaklandıkça olumsuz otomatik düşünceler daha kolay tetiklenebilir.” değerlendirmesinde bulundu.

Tükenmişlik hissi zincirleme ilerleyebiliyor

Mevsim geçişlerinde artan uyku ihtiyacı, karbonhidrat ağırlıklı beslenme isteği ve sosyal izolasyonun kendi içinde büyüyen bir döngü oluşturabildiğini aktaran Deniz, azalan gün ışığının biyolojik ritmi doğrudan etkileyebileceğini vurguladı.

Deniz, “Kişi enerjisi düşük hissettikçe eylemsizliğe ve eve kapanmaya yönelir ve dış dünyadan sağlanan pozitif pekiştireçler azaldıkça da zihnin ihtiyaç duyduğu ‘ödül’ mekanizması yetersiz beslenir.” ifadelerini kullandı.

Ortaya çıkan eylemsizliğin yorgunluk ve isteksizliği azaltmak yerine daha fazla pekiştirebildiğini belirten Deniz, “Sonuç olarak ortaya çıkan bu eylemsizlik, yorgunluk ve isteksizlik hissini hafifletmek yerine daha da pekiştirerek ruh halindeki dönemsel yavaşlamayı büyüyen bir döngüye dönüştürür. Özellikle mükemmeliyetçi eğilimleri olan, her şeye aynı tempoda yetişme beklentisine giren kişiler, artan sorumluluklar karşısında daha hızlı tükenerek eylemsizliğe çekilebilirler.” diye konuştu.

“Eylem motivasyonu yaratır”

Mevsim değişimlerinde görülen hafif yorgunluk ve isteksizliğin değişen çevre koşullarına karşı doğal ve geçici bir adaptasyon tepkisi olabileceğini belirten Deniz, belirtilerin süresi ve günlük yaşam üzerindeki etkisinin takip edilmesi gerektiğini bildirdi.

Deniz, “Bu süreç haftalarca süren ve derinleşen bir çökkünlük, önceden keyif alınan aktivitelere karşı tam bir ilgisizlik ve belirgin bir işlevsellik kaybına ulaştığında tablo ‘mevsimsel afektif bozukluk’ boyutuna kayabilir.” dedi.

Mevsimsel tükenmişlik hissiyle mücadelede motivasyonun ortaya çıkmasını beklemek yerine harekete geçmenin önemini vurgulayan Deniz, “Davranışsal boyutta en temel mekanizma, motivasyonun kendiliğinden gelmesini beklemeden ‘eylem motivasyonu yaratır’ ilkesiyle hareket etmektir. Zihnimizin felaketleştirici yorumlarına takılmak yerine esnek bakış açısını benimsemek gerekir.” ifadelerini kullandı.

Klinik Psikolog Burçin Deniz, profesyonel destek gerektirebilecek duruma ilişkin ise “Kişinin kendi uyguladığı başa çıkma stratejilerine rağmen isteksizlik, çökkünlük ve enerji kaybı iki haftadan uzun sürüyor ve günlük işlevselliği belirgin şekilde kısıtlıyorsa mutlaka uzman desteğine başvurulmalıdır.” açıklamasında bulundu.

Kaynak: CUMHA - CUMHUR HABER AJANSI